“Thảo dược lành tính, thuốc nam không có tác dụng phụ” là quan niệm vẫn còn khá phổ biến trong cộng đồng. Tuy nhiên, trên thực tế, bất kỳ chế phẩm nào có hoạt tính sinh học đều có thể gây phản ứng bất lợi, đặc biệt khi không rõ thành phần, nguồn gốc hoặc được sử dụng không có chỉ định và theo dõi của nhân viên y tế.

Một trong những biến chứng nghiêm trọng nhất là hội chứng Stevens-Johnson (SJS) và hoại tử thượng bì nhiễm độc (Toxic Epidermal Necrolysis – TEN) – phản ứng quá mẫn do thuốc hiếm gặp nhưng có tỷ lệ t.ử v.o.n.g rất cao.

Theo Y văn, SJS/TEN có tỷ lệ mắc khoảng 1-2 trường hợp trên một triệu dân mỗi năm, nhưng tỷ lệ tử vong có thể từ 10–30%, thậm chí cao hơn ở những trường hợp TEN có diện tích bong trợt da rộng hoặc có biến chứng n.h.i.ễ.m k.h.u.ẩn h.u.y.ế.t, suy đa cơ quan. Cơ chế bệnh sinh là phản ứng miễn dịch qua trung gian tế bào lympho T, dẫn đến chết hàng loạt tế bào sừng, làm bong tách lớp thượng bì trên diện rộng tương tự bệnh nhân bỏng nặng. Ngoài tổn thương da, người bệnh còn có thể bị tổn thương mắt, miệng, đường hô hấp, đường tiêu hóa và nhiều cơ quan khác, để lại các di chứng nặng nề như sẹo giác mạc, giảm thị lực, m.ù l.ò.a hoặc hẹp đường hô hấp.

Ca bệnh cảnh báo từ thực tế lâm sàng

Mới đây, Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Hải Phòng đã tiếp nhận một bệnh nhân nữ 56 tuổi nhập viện trong tình trạng h.o.ạ.i t.ử thượng bì nhiễm đ.ộ.c (TEN) nghi do sử dụng thuốc bắc.

Qua khai thác bệnh sử, người bệnh đã uống khoảng 20 thang thuốc bắc không rõ nguồn gốc trước khi xuất hiện các triệu chứng. Khi nhập viện, bệnh nhân có bong trợt da trên hơn 30% diện tích cơ thể, nhiều bọng nước, hồng ban lan tỏa, đau rát dữ dội, sốt cao, tổn thương niêm mạc miệng và kết mạc mắt hai bên.

Người bệnh được điều trị tích cực tại Khoa Nội tổng hợp 2, phối hợp với các chuyên khoa Da liễu, Mắt và Tai Mũi Họng. Phác đồ điều trị bao gồm thuốc ức chế miễn dịch, chăm sóc tổn thương da, niêm mạc và kiểm soát nguy cơ nhiễm khuẩn cũng như các biến chứng toàn thân. Sau 17 ngày điều trị, tổn thương da khô dần, tái tạo biểu mô tốt, tình trạng toàn thân ổn định và người bệnh được xuất viện.

Theo các bác sĩ điều trị, nếu không được chẩn đoán sớm và điều trị kịp thời, người bệnh có nguy cơ đối mặt với nhiều biến chứng nghiêm trọng như nhiễm khuẩn h.u.y.ế.t, suy đa cơ quan, tổn thương giác mạc không hồi phục và t.ử v.o.n.g.

Thuốc nam, thuốc bắc có thực sự “an toàn”?

Các chuyên gia cho biết, không phải thuốc nam hay thuốc bắc nào cũng gây dị ứng, tuy nhiên việc tự ý sử dụng các bài thuốc truyền miệng, thuốc không rõ nguồn gốc, không được kiểm soát chất lượng hoặc không rõ thành phần có thể làm tăng nguy cơ xảy ra các phản ứng bất lợi nghiêm trọng.

Thực tế, nhiều chế phẩm y học cổ truyền có thể chứa nhiều vị thuốc khác nhau, khó xác định chính xác thành phần hoặc có nguy cơ lẫn tạp chất, kim loại nặng, dược chất tân dược hoặc các chất bảo quản. Điều này khiến việc dự đoán nguy cơ dị ứng, tương tác thuốc và xử trí khi xảy ra biến chứng trở nên khó khăn hơn.

Đặc biệt, những người có cơ địa dị ứng, đang mắc bệnh mạn tính hoặc đang sử dụng nhiều loại thuốc cùng lúc càng cần thận trọng khi sử dụng bất kỳ chế phẩm nào, kể cả thuốc có nguồn gốc thảo dược.

Khuyến cáo của bác sĩ

Để phòng ngừa các phản ứng dị ứng thuốc thể nặng, các bác sĩ khuyến cáo người dân:

• Không tự ý mua và sử dụng thuốc nam, thuốc bắc hoặc các chế phẩm không rõ nguồn gốc, thành phần.

• Chỉ sử dụng thuốc khi được bác sĩ hoặc người hành nghề khám chữa bệnh bằng y học cổ truyền có chuyên môn thăm khám, kê đơn và theo dõi.

• Không sử dụng các bài thuốc truyền miệng hoặc đơn thuốc của người khác.

• Chủ động thông báo tiền sử dị ứng thuốc và các bệnh lý đang mắc với nhân viên y tế trước khi điều trị.

• Khi xuất hiện các dấu hiệu như sốt, phát ban, đỏ mắt, loét miệng, phồng rộp hoặc bong tróc da sau khi dùng thuốc, cần ngừng thuốc ngay và đến cơ sở y tế càng sớm càng tốt.

Việc sử dụng thuốc, dù là thuốc tân dược hay thuốc có nguồn gốc y học cổ truyền, đều cần dựa trên chỉ định chuyên môn. Không có loại thuốc nào hoàn toàn an toàn nếu sử dụng không đúng cách. Chủ động thăm khám, tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ và không tự ý dùng các chế phẩm không rõ nguồn gốc là biện pháp hiệu quả nhất để bảo vệ sức khỏe và phòng tránh những biến chứng đáng tiếc.